İntihara Yönlendirme Suçu Nedir?
İntihara yönlendirme suçu, bir kişinin yaşamına son vermesine yönelik kararını etkileyen veya bu sürece katkı sağlayan davranışların cezalandırılmasını amaçlayan suç tipidir.
Türk Ceza Kanunu’nun 84. maddesinde düzenlenen bu suç ile kişinin yaşam hakkı korunmakta ve bireylerin intihara sürüklenmesinin önüne geçilmesi amaçlanmaktadır.
Kanun koyucu yalnızca doğrudan intihara teşvik eden davranışları değil; kişinin intihar kararını güçlendiren, intihara azmettiren veya intiharın gerçekleştirilmesine yardım eden fiilleri de suç olarak kabul etmiştir.
Özellikle internet ve sosyal medya kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte intihara yönlendirme suçunun uygulama alanı genişlemiş, çevrimiçi ortamda gerçekleştirilen teşvik ve yönlendirme faaliyetleri de ceza hukuku bakımından önem kazanmıştır.
Kanun Metni
Türk Ceza Kanunu’nun 84. maddesine göre:
“Başkasını intihara azmettiren, teşvik eden, başkasının intihar kararını kuvvetlendiren ya da başkasının intiharına herhangi bir şekilde yardım eden kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”
Kanun koyucu ayrıca;
- İntiharın gerçekleşmesi,
- Alenen intihara teşvik edilmesi,
- Algılama yeteneği gelişmemiş kişilerin intihara sevk edilmesi,
- Cebir veya tehditle kişilerin intihara zorlanması,
hallerini daha ağır yaptırıma bağlamıştır.
İntihara Yönlendirme Suçunun Koruduğu Hukuki Değer
Bu suç ile korunan temel hukuki değer insan yaşamıdır.
Yaşam hakkı, hem Anayasa hem de uluslararası insan hakları sözleşmeleri tarafından korunan en temel haklardan biridir.
Kanun koyucu, kişinin kendi yaşamına son verme kararı üzerinde etkide bulunan üçüncü kişilerin davranışlarını cezalandırarak yaşam hakkını korumayı amaçlamaktadır.
İntihara Yönlendirme Suçunun Unsurları
Fail
İntihara yönlendirme suçunun faili herkes olabilir.
Kanun, fail bakımından özel bir sıfat aramamıştır.
Mağdur
Suçun mağduru, intihara yönlendirilen veya intihara teşvik edilen kişidir.
Mağdurun yaşı, psikolojik durumu ve olayın gerçekleşme şekli suçun değerlendirilmesinde önem taşıyabilmektedir.
Kast
İntihara yönlendirme suçu yalnızca kasten işlenebilir.
Failin;
- İntihara teşvik ettiğini,
- İntihar kararını güçlendirdiğini,
- İntiharın gerçekleşmesine yardım ettiğini,
bilmesi ve istemesi gerekmektedir.
Taksirle intihara yönlendirme suçunun işlenmesi mümkün değildir.
İntihara Azmettirme Suçu
Türk Ceza Kanunu’nun 84. maddesinde düzenlenen ilk hareket tipi intihara azmettirmedir.
Azmettirme, daha önce intihar düşüncesi bulunmayan bir kişinin intihar etmeye yönlendirilmesi anlamına gelmektedir.
Failin davranışı sonucunda mağdurda intihar fikrinin oluşması gerekmektedir.
Örneğin kişinin sürekli olarak yaşamına son vermesi gerektiği yönünde telkinlerde bulunulması belirli koşullarda intihara azmettirme kapsamında değerlendirilebilir.
İntihara Teşvik Suçu
Teşvik, mağdurda mevcut bulunan intihar düşüncesinin desteklenmesi veya güçlendirilmesi anlamına gelmektedir.
Bu durumda mağdurda zaten intihara ilişkin bir düşünce bulunmaktadır.
Fail ise davranışlarıyla bu düşünceyi desteklemekte ve kişinin intihar yönündeki eğilimini artırmaktadır.
Kanun koyucu bu tür davranışları da yaşam hakkına yönelik tehlike nedeniyle suç olarak kabul etmiştir.
İntihar Kararını Kuvvetlendirme
İntihara yönlendirme suçunun bir diğer görünüm şekli, kişinin mevcut intihar kararını kuvvetlendirmektir.
Burada mağdur intihar etmeye karar vermiştir.
Fail ise sözleri, davranışları veya diğer eylemleriyle bu kararın daha güçlü hale gelmesine neden olmaktadır.
Bu nedenle kişinin kararını pekiştiren ve onu eyleme yaklaştıran davranışlar da TCK m.84 kapsamında değerlendirilebilmektedir.
İntihara Yardım Etme
Kanun, intihara herhangi bir şekilde yardım edilmesini de suç olarak düzenlemiştir.
Yardım etme;
- Araç sağlama,
- Yer temin etme,
- Yöntem gösterme,
- İntiharın gerçekleştirilmesini kolaylaştıracak destek sağlama,
gibi çeşitli şekillerde ortaya çıkabilmektedir.
Yardımın mutlaka fiziksel olması gerekmez. Somut olayın özelliklerine göre manevi yardım da suç kapsamında değerlendirilebilir.
İntiharın Gerçekleşmesi Halinde Ceza
Türk Ceza Kanunu’nun 84. maddesinin ikinci fıkrasında, intihara yönlendirme fiili sonucunda intiharın gerçekleşmesi hali ayrıca düzenlenmiştir.
Madde hükmüne göre:
“İntiharın gerçekleşmesi durumunda, kişi dört yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”
Bu durumda failin eylemi ile mağdurun intiharı arasında uygun nedensellik bağının bulunması gerekmektedir.
Kanun koyucu, intihara yönlendirme fiilinin ölüm sonucu doğurmasını daha ağır bir yaptırıma bağlamış ve temel şekle göre daha yüksek ceza öngörmüştür.
Ancak failin her durumda kasten öldürme suçundan sorumlu tutulması söz konusu değildir. Somut olayın özelliklerine göre TCK m.84/2 veya TCK m.84/4 hükümleri uygulanabilmektedir.
Alenen İntihara Teşvik Suçu
Türk Ceza Kanunu’nun 84. maddesinin üçüncü fıkrasında alenen intihara teşvik ayrıca suç olarak düzenlenmiştir.
Madde hükmüne göre:
“Başkalarını intihara alenen teşvik eden kişi, üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”
Aleniyet, fiilin belirsiz sayıda kişinin öğrenebileceği şekilde gerçekleştirilmesini ifade etmektedir.
Örneğin;
- Sosyal medya paylaşımları,
- İnternet siteleri,
- Canlı yayınlar,
- Topluma açık konuşmalar,
- Dijital platformlarda yapılan açıklamalar,
belirli şartlarda alenen intihara teşvik kapsamında değerlendirilebilmektedir.
Bu suç bakımından belirli bir kişinin hedef alınması zorunlu değildir. Önemli olan, kamuya açık şekilde intiharı özendirici veya teşvik edici davranışlarda bulunulmasıdır.
Çocukların ve Algılama Yeteneği Gelişmemiş Kişilerin İntihara Sevk Edilmesi
Türk Ceza Kanunu’nun 84. maddesinin dördüncü fıkrası, özel korumaya ihtiyaç duyan kişiler bakımından daha ağır bir düzenleme içermektedir.
Kanun hükmüne göre;
“İşlediği fiilin anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği gelişmemiş olan veya ortadan kaldırılan kişileri intihara sevk edenler…”
kasten öldürme suçundan sorumlu tutulmaktadır.
Bu kişiler;
- Küçük yaştaki çocuklar,
- Ağır zihinsel engelliler,
- Fiilin anlam ve sonuçlarını değerlendiremeyecek durumda bulunan kişiler,
- Algılama yeteneği geçici veya kalıcı şekilde ortadan kalkmış kişiler,
olabilmektedir.
Kanun koyucu, bu kişilerin kendi iradeleriyle sağlıklı bir karar verme imkanlarının bulunmaması nedeniyle daha ağır cezai koruma sağlamıştır.
Cebir veya Tehditle İntihara Mecbur Etme
TCK m.84/4 kapsamında düzenlenen bir diğer durum, kişinin cebir veya tehdit kullanılarak intihara zorlanmasıdır.
Madde hükmüne göre;
“Cebir veya tehdit kullanmak suretiyle kişileri intihara mecbur edenler, kasten öldürme suçundan sorumlu tutulurlar.”
Bu durumda artık mağdurun özgür iradesinden söz etmek mümkün değildir.
Fail;
- Fiziksel şiddet uygulayarak,
- Ağır baskı kurarak,
- Tehdit ederek,
- Korkutarak,
kişiyi intihar etmeye zorlamaktadır.
Bu nedenle kanun koyucu, failin kasten öldürme suçundan sorumlu tutulacağını açıkça düzenlemiştir.
İntihara Yönlendirme Suçu ile Kasten Öldürme Suçu Arasındaki İlişki
İntihara yönlendirme suçu ile kasten öldürme suçu uygulamada zaman zaman birbirine karıştırılabilmektedir.
Kural olarak TCK m.84’te mağdurun kendi yaşamına son vermesi söz konusudur.
Fail;
- İntihara teşvik etmekte,
- İntihar kararını güçlendirmekte,
- Yardım etmekte,
ancak ölüm fiilini doğrudan gerçekleştirmemektedir.
Buna karşılık;
- Çocukların intihara sevk edilmesi,
- Algılama yeteneği bulunmayan kişilerin intihara yönlendirilmesi,
- Cebir veya tehditle kişilerin intihara zorlanması,
hallerinde kanun koyucu artık mağdurun özgür iradesinin bulunmadığını kabul etmiş ve failin kasten öldürme suçundan sorumlu tutulacağını düzenlemiştir.
İntihara Yönlendirme Suçunda Görevli ve Yetkili Mahkeme
İntihara yönlendirme suçunda görevli mahkeme, somut olayda uygulanacak hükümlere göre belirlenmektedir.
Yetkili mahkeme genel kural gereği suçun işlendiği yer mahkemesidir.
Soruşturma Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülmekte, yeterli şüphenin bulunması halinde kamu davası açılmaktadır.
Özellikle dijital ortamlarda işlenen suçlarda mesaj kayıtları, sosyal medya içerikleri ve elektronik deliller büyük önem taşımaktadır.
İntihara Yönlendirme Suçunda Zamanaşımı
İntihara yönlendirme suçunda uygulanacak dava zamanaşımı süreleri, Türk Ceza Kanunu’nun genel hükümlerine göre belirlenmektedir.
Zamanaşımı hesaplanırken;
- Suç tarihi,
- Zamanaşımını kesen işlemler,
- Zamanaşımını durduran nedenler,
- Soruşturma ve kovuşturma sürecindeki işlemler,
dikkate alınmaktadır.
Bu nedenle zamanaşımı değerlendirmesi her somut olay bakımından ayrıca yapılmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
İntihara yönlendirme suçu nedir?
Bir kişinin intihara azmettirilmesi, teşvik edilmesi, intihar kararının kuvvetlendirilmesi veya intiharına yardım edilmesi halinde intihara yönlendirme suçu oluşabilmektedir.
İntihara teşvik etmenin cezası nedir?
TCK m.84/1 kapsamında iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir.
İntihar gerçekleşirse ceza artar mı?
Evet. İntiharın gerçekleşmesi halinde fail hakkında dört yıldan on yıla kadar hapis cezasına hükmedilebilmektedir.
Sosyal medyada intiharı özendiren paylaşımlar suç mudur?
Somut olayın özelliklerine göre alenen intihara teşvik suçu gündeme gelebilir.
Çocuğu intihara yönlendiren kişi hangi suçtan sorumlu olur?
Fiilin anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği gelişmemiş kişilerin intihara sevk edilmesi halinde fail kasten öldürme suçundan sorumlu tutulmaktadır.
Tehdit ederek intihara zorlamak suç mudur?
Evet. Cebir veya tehditle kişiyi intihara mecbur eden kişi kasten öldürme suçundan sorumlu tutulmaktadır.
Sonuç
İntihara yönlendirme suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 84. maddesinde düzenlenen ve insan yaşamını korumayı amaçlayan önemli suç tiplerinden biridir.
Kanun koyucu yalnızca intihara teşvik etmeyi değil; intihar kararını güçlendirmeyi, intihara yardım etmeyi ve alenen intiharı özendiren davranışları da suç olarak düzenlemiştir.
Özellikle sosyal medya ve dijital iletişim araçlarının yaygınlaşmasıyla birlikte bu suçun uygulama alanı genişlemiş, çevrimiçi ortamda gerçekleştirilen yönlendirme ve teşvik faaliyetleri ceza hukuku bakımından daha fazla önem kazanmıştır.
Bunun yanında çocukların, algılama yeteneği gelişmemiş kişilerin veya tehdit altında bulunan bireylerin intihara sürüklenmesi halinde kanun koyucu çok daha ağır sonuçlar öngörmüş ve failin kasten öldürme suçundan sorumlu tutulacağını düzenlemiştir.
