4857 sayılı Kanuna göre “İşveren tarafından mal veya hizmet üretmek amacıyla maddi olan ve olmayan unsurlar ile işçinin birlikte örgütlendiği birime işyeri” denir.
İşyerinin amacının bir önemi yoktur. Hayır amacıyla da işyeri kurulabilir ya da mal veya hizmet üreten bir işyeri de mümkündür.
İş yerinin nerede olduğunun ya da işverenin kim olduğunun bu bağlamda bir önemi yoktur. Kar elde edilip edilmediği ya da işverenin bu amaçla hareket edip etmediğinin bir önemi yoktur.
İşyerinin maddi unsurları; bulunduğu bina, kullanılan araç ve gereçler…
Maddi olmayan unsurlar; müşteri çevresi, patent marka hakkı…
İşyerinin en önemli unsuru işçidir. Eğer bir iş yerinde işçi yoksa iş hukuku orayla ilgilenmez.
m.2/1-2. Cümle: İşveren tarafından mal veya hizmet üretmek amacıyla maddi olan ve olmayan unsurlar ile işçinin birlikte örgütlendiği birime işyeri denir.
m.2/2: İşverenin işyerinde ürettiği mal veya hizmet ile nitelik yönünden bağlılığı bulunan ve aynı yönetim altında örgütlenen yerler (işyerine bağlı yerler) ile dinlenme, çocuk emzirme, yemek, uyku, yıkanma, muayene ve bakım, beden ve mesleki eğitim ve avlu gibi diğer eklentiler ve araçlar da işyerinden sayılır.
m.2/3: İşyeri, işyerine bağlı yerler, eklentiler ve araçlar ile oluşturulan iş organizasyonu kapsamında bir bütündür.
ASIL İŞYERİ:
O işyerinde üretilen mal ya da hizmet ne ise, mal ya da hizmetin esaslı unsurunun yerine getirildiği yer olarak tanımlanabilir.
SORU: Bir işyeri düşünün deterjan üretiyor. D anonim şirketi olsun.
Deterjan üretiminin bir sürü aşaması vardır. Ham madde çıkarma aşaması, onun toz haline getirilmesi, içerisine leke çıkarıcı konması, parfüm konması aşaması ve paketleme aşaması gibi birçok aşaması var.
Bu aşamaların da farklı yerlerde yapıldığını düşünelim. Farklı yerler de farklı şehirler olsun.
Acaba bu aşamaların yerine getirildiği yerleri tek bir işyeri mi sayacağız yoksa farklı işyerleri mi sayacağız?
Her birimde de 20 işçi çalışıyor diyelim. İş güvencesi aşamasından bakalım.
Hepsi ayrı işyeri dersek 20 işçi olacağı için bir işyerinde, orada çalışan işçiler iş güvencesinden yararlanamayacaklar.
Ancak hepsini tek bir işyeri gibi düşünürsek 100 tane işçi olacak dolayısıyla iş güvencesinden yararlanacaklar.
Bu işçileri de iş yerine götürüp getiren servis araçları olduğunu düşünelim. Acaba o servis şoförleri de işçilere dahil midir ya da servisler iş yeri midir?
CEVAP: Deterjanın üretimi için gerekli olan 5 ayrı aşamanın gerçekleştirildiği işyerlerinin hepsi asıl işyeridir.
Çünkü deterjanın ortaya çıkması için hepsine ihtiyaç vardır. Bunlardan biri olmazsa deterjan ortaya çıkmaz.
İşyerleri amaçta ve yönetimde birlik unsurlarını ihtiva ettiği için birbirlerine bağlı şirketlerdir.
Aynı şekilde üretim yapan şirketlerin bir de genel merkezinin olduğunu yönetimin ve muhasebe ile hukuk müşavirliği bölümlerinin de o genel merkezde yer aldığını varsayalım.
Deterjan üretimiyle alakaları yoktur amaçta birlik yoktur diyemeyeceğimiz için genel merkez de işyerine yani D anonim şirketine bağlıdır.
Kanun koyucu araç ve gereçleri sayarken herhangi bir ayrım yapmamıştır.
Dolayısıyla işçileri işe getirip götüren servisler de işyerine bağlı yerlerdir ve o servislerde çalışan kişiler de o işverenin işçileridir.
Ancak servisle taşıma işi şirketten bağımsız başka bir şirkete verilirse o serviste çalışan kişileri deterjan üreten şirkete D anonim şirketine bağlı işçilerden sayamayız, diğer şirkete bağlıdırlar deriz.
Sonuç olarak farklı yerlerde de olsa deterjan üretimine katkı sağlayan tüm birimler işyerine bağlı yerlerdir. Çünkü yönetimde ve amaçta birlik vardır.
Farklı işyerlerinin aynı işverene ait işyeri olduğundan bahsedebilmek için illa ki aynı işverenin mülkiyetinde olmasına gerek yoktur.
İşyeri = iş organizasyonudur. Yani illa ki 4 duvar arası olmasına ya da aynı yerde olmasına işverene ait olmasına gerek yoktur. Evinden çalışan biri bile iş yeri organizasyonuna dahildir.
Sarper SÜZEK’in İŞ HUKUKU isimli kitabına göre bir yerin işyerine bağlı yer olabilmesi için;
- Hukuki birlik: İşyerlerinin aynı kişiye ait olması gerekir.
- Amaçta birlik: Hizmet edilen amaç aynı olmalıdır.
- Yönetimde birlik: Bunların tek elden yönetilmesidir. Her birinin müdürü tek kişi olacak demek değildir.
Ancak doktrin ve kanun lafzına göre yönetimde birlik ile amaçta birlik unsurları yeterlidir. Hukuki birlik ile yönetimde birlik esasında aynı şeylerdir. İşyerlerinin aynı kişiye ait olması demektir.
